Metoda ESDM
Early Start Denver Model
O metodzie ESDM
Podstawą ESDM jest wiedza empiryczna na temat zasad uczenia się i rozwoju niemowląt jak i małych dzieci oraz wpływu zaburzenia ze spektrum autyzmu na wczesny rozwój dziecka. Metoda została opracowana przez światowych ekspertów w dziedzinie autyzmu: prof. Sally J. Rogers i prof. Geraldine Dawson i zaliczana jest do tzw. evidence-based practices, czyli metod terapeutycznych opartych na dowodach naukowych. Skuteczność modelu ESDM została potwierdzona licznymi badaniami naukowymi i opisana w renomowanych publikacjach naukowych (wykaz wybranych publikacji poniżej). W Polsce metoda praktykowana jest od 2012 r. Co roku na całym świecie przybywa certyfikowanych terapeutów ESDM, którzy realizując założenia metody skutecznie pomagają dzieciom z ASD i ich rodzinom.
Terapia metodą ESDM może być prowadzona w domu, w przedszkolu lub w innej placówce terapeutyczno-edukacyjnej, przez przeszkolonych terapeutów jak i rodziców, podczas naturalnych interakcji społecznych, zabaw wspólnej aktywności, rutyn życia codziennego.
ESDM opiera się na relacjach dorosły-dziecko, które wspierają wczesny rozwój, angażując rodziców i innych członków rodziny we wszystkie aspekty interwencji. Model ESDM bazuje na podejściu relacyjnym, pozytywnym wzmocnieniu zachowań, współdzieleniu zainteresowań dziecka przedmiotami i aktywnościami z życia codziennego. Techniki stosowane w ESDM aktywują zachowania społeczne i komunikacyjne dziecka (zarówno werbalne jak i niewerbalne), odnosząc się przez cały czas do norm rozwojowych danych zachowań.
ESDM łączy podejścia rozwojowe, relacyjne i behawioralne w zintegrowaną całość: naturalistyczną interwencję rozwojowo-behawioralną, która jest w pełni zindywidualizowana. Gromadzone w trakcie sesji dane dotyczące postępów dziecka pozwalają na monitorowanie terapii jak i stopniowe modyfikacje nauczania w oparciu o indywidualne profile uczenia się dziecka; dzięki temu zapewniany jest maksymalny postęp w osiąganiu celów edukacyjnych.
ESDM jest terapią wczesnej interwencji, której wpływ na zmiany w mózgu został udokumentowany w trakcie badań naukowych. W artykule opublikowanym pod koniec 2012 r. w „Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry” zostały opisane badania przedstawiające zmiany w mózgu w wynikach badań EEG u dzieci z ASD, jakie zaszły po dwóch latach terapii ESDM (Dawson i in., 2012). Warto zaznaczyć, że wyniki tych badań znalazły się na liście światowych przełomów medycznych 2012 r., opublikowanych przez magazyn „Time”, natomiast organizacja Autism Speaks wyróżniła je wśród najważniejszych odkryć naukowych dotyczących ASD.
Cel Terapii ESDM
Celem terapii ESDM jest zwiększenie tempa rozwoju dziecka we wszystkich sferach rozwojowych oraz zmniejszenie natężenia objawów ASD, które mają wpływ na zdolność dzieci do uczenia się społecznego na podstawie codziennych doświadczeń i interakcji. W szczególności ESDM koncentruje się na wspieraniu: rozwoju społeczno-emocjonalnego, komunikacji, rozwoju poznawczego, zabawy oraz zachowań adaptacyjnych.
Metoda ESDM zakłada tworzenie podstaw do spontanicznego społecznego uczenia się przez zabawę, w trakcie naturalnych interakcji społecznych – podobnie jak ma to miejsce w przypadku dzieci o typowym rozwoju. W modelu ESDM nauczanie odbywa się w czasie zabaw wspólnych aktywności, które są zrozumiałe i satysfakcjonujące dla dziecka. Podstawą wspólnych aktywności są wymiany interpersonalne i współdzielenie afektu między partnerami społecznymi. Sercem ESDM jest komunikacja społeczna osadzona we wszystkich interakcjach, w które angażowane jest dziecko.
Podręczniki ESDM
Metoda ESDM jest metodą, której strategie i techniki terapeutyczne zostały opisane w dostępnych w języku polskim podręcznikach.
Centrum badawcze nadzorujące rozwój metody ESDM
Centrum badawcze nadzorujące rozwój metody ESDM to Instytut MIND na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis.
Jest to centrum współpracujące z międzynarodowymi instytucjami zaangażowane w podnoszenie świadomości społecznej na temat zaburzeń neurorozwojowych, a także ich zrozumienie, diagnozę i terapię.
Publikacje dotyczące metody ESDM
Wybrane publikacje dotyczące ESDM w języku angielskim:
- Geraldine Dawson, Sally J. Rogers, Jeffrey Munson, et al. Randomized, Controlled Trial of an Intervention for Toddlers With Autism: The Early Start Denver Model, Paediatrics, 2010
- Sally J. Rogers, Annette Estes, Catherine Lord, et al. Effects of a Brief Early Start Denver Model (ESDM)–Based Parent Intervention on Toddlers at Risk for Autism Spectrum Disorders: A Randomized Controlled Trial, Journal of The American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 2012
- Geraldine Dawson, Emily J.H, et al. Early Behavioral Intervention Is Associated With Normalized Brain Activity in Young Children With Autism Journal of The American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 2012
- Schreibman, L., Dawson, G., Stahmer, A. C., Landa, R., Rogers, S. J., McGee, G. G., Kasari, C., Ingersoll, B., Kaiser, A. P., Bruinsma, Y., McNerney. E., Wetherby, A., & Halladay, A. Naturalistic developmental behavioral interventions: Empirically validated treatments for autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(8), 2015
- Waddington, H., van der Meer, L., & Sigafoos, J. Effectiveness of the Early Start Denver Model: a systematic review, Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 3(2), 93-106, 2016
- Talbott, M. R., Estes, A., Zierhut, C., Dawson, G., & Rogers, S. J., In R. Lang, T. Hancock, N. Singh (Eds), Early Intervention for Young Children with Autism Spectrum Disorder (pp. 113-149). Springer, 2016
- Rogers S, Estes A, Lord C, et al. A Multisite Randomized Controlled Two-Phase Trial of the Early Start Denver Model Compared to Treatment as Usual Journal of The American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 2019
Wybrane artykuły dotyczące ESDM w języku polskim:
- Kwasiborska-Dudek J. Metoda ESDM jako skuteczny model wczesnej interwencji dla małych dzieci z ASD w: Terapia Specjalna dzieci i dorosłych, czerwiec/ lipiec 2022 (25), 2022
- Kwasiborska-Dudek J. ESDM (Early Start Denver Model) – wielospecjalistyczna metoda wczesnej interwencji dla małych dzieci z ASD w: Diagnoza i terapia logopedyczna małego dziecka z zaburzeniem ze spektrum autyzmu (ASD) pod red. naukową J. Kwasiborskiej-Dudek i D. Emiluty-Rozya, Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk i Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa, 2020
- Kwasiborska-Dudek J. Rola rodziców we wczesnej interwencji terapeutycznej ESDM (Early Start Denver Model) w: Osoby ze spektrum autyzmu w biegu życia pod red. naukową A.Prokopiak, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, 2020
- Kwasiborska-Dudek J. The Early Start Denver Model (ESDM) jako przykład jednej z rekomendowanych metod terapeutycznych w ASD w: Spektrum autyzmu – neurorozwojowe zaburzenia współwystępujące pod red. naukową A.Rozetti i F.Rybakowskiego, Krajowe Towarzystwo Autyzmu, Łódź-Warszawa, 2015
- Kwasiborska-Dudek J. The Early Start Denver Model (ESDM) – metoda wczesnej interwencji dla dzieci od 12. miesiąca życia z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w: Niedyrektywność i relacja. Terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, pod red. naukową A.Prokopiak, Wydawnictwo Fraszka Edukacyjna, Warszawa, 2014
Oświadczenie dotyczące stosowania ESDM
Oficjalne stanowisko Instytutu MIND na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis – centrum badawczego nadzorującego rozwój metody ESDM – dotyczące zasad stosowania terapii ESDM, procesu szkoleniowego, nadawania certyfikacji oraz sposobu weryfikacji trenerów i terapeutów.
